การ “แฟร็ก” (frag) คือการตัดปะการังก้อนเดิมออกเป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วนำไปยึดกับปลั๊ก (plug) หรือฐานเพื่อโตต่อ เป็นวิธีขยายพันธุ์ที่คนเลี้ยงใช้กันทั่วไป ช่วยลดการงัดปะการังจากทะเล และยังแบ่งปัน/แลกเปลี่ยนกันในวงการได้ บทความนี้สรุปวิธีที่ปลอดภัยต่อปะการังและผู้เลี้ยง
อุปกรณ์ที่ต้องเตรียม
กรรไกร/คีมตัดปะการัง (bone cutter หรือ coral cutter) ที่คมและสะอาด, กาวซูเปอร์กลูเจล (cyanoacrylate gel) หรืออีพ็อกซี่ใต้น้ำ, ปลั๊กเซรามิก/ดิสก์, ถ้วยน้ำนอกตู้สำหรับตัด, ผ้าสะอาด, น้ำยาไอโอดีน (Lugol/iodine dip), ถุงมือยาง และแว่นตา (สำคัญมากกับ Zoa เพราะพิษ palytoxin)
หลักการทั่วไป: ตัดในน้ำแยก สะอาด รวดเร็ว
ควรตัดปะการังในภาชนะที่ใส่น้ำทะเลจากตู้ ไม่ควรยกขึ้นมาตัดบนอาก�นาน ๆ เพราะเนื้อเยื่อจะแห้งตาย วาง frag กลับลงน้ำทันทีที่ตัดเสร็จ ใช้อุปกรณ์ที่สะอาด (แอลกอฮอล์เช็ด/ลวกน้ำร้อน) เพื่อกันเชื้อและปรสิตข้ามตู้
SPS (Acropora, Montipora, Pocillopora)
ตัดปลายกิ่งขนาด 2–4 ซม. ด้วยคีมตัดเฉียงในครั้งเดียวให้ขาดสะบั้น อย่าบิดจนโครงแตกร้าว ทากาวจุดเล็ก ๆ ที่ฐานปลั๊กแล้วจิ้มส่วนโครงสีขาว (ไม่ใช่เนื้อ) ค้างไว้ 10–15 วินาทีในน้ำให้กาวเซตตัว แฟร็ก SPS ต้องการกระแสน้ำแรงปานกลางและแสงปานกลางช่วงหายบาดแผล ห้ามวางใต้ไฟแรงสุดทันที
LPS (Euphyllia, Goniopora, Acan, Brain coral)
LPS มีเนื้อหนา ห้ามตัดทะลุกลางโพลิป ใช้ใบมีดโกน/คีมตัดระหว่างคอโพลิปให้แต่ละชิ้นติดโครงกระดูกของตัวเอง ทา/จุ่มแผล และเว้นระยะให้เมือกหายก่อนติดปลั๊กด้วยอีพ็อกซี่ (กาวเจลจะดีกับฐานแข็ง) LPS หายช้ากว่า SPS งดป้อนอาหารหนัก 1–2 สัปดาห์ และให้กระแสอ่อน
Zoa / Palythoa และเห็ดทะเล (Mushroom)
Zoa: ตัดแยกโพลิปเป็นกลุ่ม 3–5 ดอกด้วยใบมีด แล้วยึดฐานกับปลั๊ก สวมถุงมือ+แว่นตาทุกครั้ง ห้ามให้น้ำ/เมือกเข้าตา/ปาก/แผล เพราะ palytoxin อันตรายถึงตาย (อ่านเพิ่มในบทความ Palytoxin) เห็ดทะเล: วางบนก้อนหิน/ถ้วยตะแกรงปิดด้วยตาข่ายบาง ๆ จนมันคลานไปยึดเอง 1–2 สัปดาห์ ไม่ต้องใช้กาว
การจุ่มน้ำยา (Dip) และการกักโรค
หลังตัดและก่อนนำเข้าตู้หลัก ควรจุ่ม frag ในน้ำยา dip ตามฉลาก (เช่น iodine/bayer dip) เพื่อกำจัดไข่และตัวปรสิตเล็ก ๆ ที่มากับก้อนใหม่ วิธีนี้ใช้ได้ทั้งแฟร็กใหม่และปะการังที่เพิ่งซื้อ (อ่านเพิ่ม “กักโรคปะการังและน้ำยา Dip”)
การดูแลช่วงหายบาดแผล (1–4 สัปดาห์)
วาง frag บน frag rack ที่กระแสน้ำผ่านดีและแสงปานกลาง งดวางชิดปะการังอื่น (เผื่อระยะต่อย) สังเกตการหายของเนื้อ: ถ้าขาวฟอกหรือมีเมือกเน่าให้เล็มทิ้งและจุ่มซ้ำ SPS มักเริ่มยืดโพลิปใน 3–7 วัน LPS อาจหุบ 1–2 สัปดาห์แล้วค่อยบาน
💡 เคล็ดลับ: ตัดครั้งละน้อย ๆ ก่อน อย่าหั่นปะการังราคาสูงหลายชิ้นในวันเดียวจนกว่าจะมั่นใจ ล้างมือทุกครั้ง และเก็บแฟร็กใหม่ในเขตกักโรคแยกก่อนเข้าตู้หลัก
📚 บทความที่เกี่ยวข้อง
กักโรคปะการังและน้ำยา Dip · ให้อาหารปะการัง · Zoanthids และ Palytoxin · ปะการังตัวแรกของมือใหม่