โรคระบาดในตู้ปลาทะเลมัก “ไม่เคยเกิดขึ้นทีละตัว”: Ich หรือ Velvet ปล่อยตัวอ่อนนับพันในคืนเดียว เมื่อเจอจุดขาวบนปลาตัวแรก นาฬิกาเริ่มเดินแล้ว — แผนรับมือ 72 ชั่วโมงแรกเป็นตัวชี้ขาดว่าเสียปลากี่ตัว บทความนี้คือลำดับการตอบสนองทั้งตู้ (multi-tank response) ที่ใช้ได้กับบ้านและฟาร์มเล็ก
ชั่วโมงที่ 0–2: หยุดการแพร่ก่อน
- แยกปลาที่แสดงอาการ ไปตู้รักษา/ตู้พยาบาลทันที (น้ำจากตู้เดิมผสมน้ำใหม่ 50:50 — อย่าใช้ตู้หลักเป็นตู้ยา)
- เอาถ่าน/สื่อที่ยาดูดซับออกจากตัวกรองตู้ยาล่วงหน้า; ติดตั้งหัวทรายเพิ่มออกซิเจน
- งดให้อาหาร 24 ชม. (ปลาเครียดย่อยไม่ดี + ลดของเสีย)
- บันทึก: ปลากี่ตัว สังเกตอะไร พารามิเตอร์น้ำล่าสุด — เริ่ม medication log (ดูบทความ med-log)
ชั่วโมงที่ 2–24: วินิจฉัยให้ตรงโรค
จุดขาวเม็ดเกลือ+เช็ดตัว = สงสัย Ich (Cryptocaryon) · ฝ้าทองละเอียด+หายใจเร็ว = Velvet (Amyloodinium) ซึ่งคร่าชีวิตเป็นวัน · คราบเมือกหนาในการ์ตูน = Brooklynella — ดูแผนภูมิตัดสินโรคใน กูด และยืนยันด้วยการขูดเมือกส่องกล้องถ้าทำได้ ยิ่งวินิจฉัยผิด ยิ่งเสียเวลาและปลา
ชั่วโมงที่ 24–72: รักษาตู้ยา + “พัก” ตู้หลัก
- ตู้ยา: ทองแดง/คลอโรควิน/ฟอร์มาลิน ตามโรค — วัดระดับยาทุกวัน ดูตารางยาใน กูด
- ตู้หลัก = fallow ทันที: อย่าใส่ปลาใหม่ ระยะปลอดโปรโตซัว (Ich 45–76 วัน ที่ ~25°C; Velvet 2–6 สัปดาห์) — หอย/กุ้ง/ปะการังที่อยู่ในตู้หลักไม่มีโฮสต์ให้โรคเกาะ (ส่วนใหญ่ปลอดภัย)
- ทุกสัมผัส = กฎ “เปียกน้ำตู้หนึ่ง ห้ามจุ่มอีกตู้”: ช้อน/สาย/มือ ล้าง+เช็ดให้แห้ง หรือแยกชุดต่อตู้ — โรคแพร่ทางอุปกรณ์ร่วมได้จริง
- ถ้าตายเป็นแพและรวดเร็ว ให้ส่งปลา/ตัวอย่างน้ำให้ห้องแล็บ หรือปรึกษาสัตวแพทย์สัตว์น้ำ — อย่าเสียเวลาซื้อยาสุ่ม
⚠️ หลักการสำคัญ: “ยารักษาตู้ยา ปลาพักในตู้หลัก” ใช้ได้กับโรคโปรโตซัวผิวหนัง/เหงือกส่วนใหญ่ แต่โรคแบคทีเรีย systemic (ท้องมาน/ตกเลือด) ต้องการแนวทางอื่น — ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร ปรึกษาหมอ อย่าเทยารวมตู้
📚 อ่านต่อใน กูด