ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ (Hydrogen Peroxide, H₂O₂) คือ น้ำยาฟอกขาวเจือจาง ที่สลายตัวเป็น น้ำ + ออกซิเจน จึงไม่ทิ้งสารตกค้างในตู้ นักเลี้ยงใช้จัดการตะไคร่จุดแข็ง ไซยาโนแบคทีเรีย (red slime) แช่ปะการัง และช่วยฆ่าปรสิตภายนอกปลา — แต่ เกินขนาดทำปะการัง/ปลาตายได้ บทความนี้สรุปอัตราส่วนที่ใช้กันทั่วไป
H₂O₂ คืออะไรและปลอดภัยทำไม
- ใช้ ความเข้มข้น 3% แบบที่ขายในร้านขายยา (ห้ามใช้ 30–35% แบบอุตสาหกรรมในตู้ — แรงเกินและอันตรายมาก)
- ในน้ำมันสลายเป็น H₂O + O₂ จึง ไม่สะสมตกค้าง และช่วยเพิ่มออกซิเจนชั่วคราว
- ออกฤทธิ์ออกซิไดซ์แรง ฆ่าสิ่งมีชีวิตเซลล์เดี่ยว (สาหร่าย/แบคทีเรีย/โปรโตซัว) ได้ดี แต่ทำร้ายเนื้อเยื่อได้ถ้าเข้มเกิน/โดนตรง ๆ นาน ๆ
วิธีใช้ 1: ฉีดจัดการตะไคร่/ไซยาโนจุดแข็ง (spot treatment)
- ปิดกระแสน้ำ/หัวทรายชั่วคราว (ให้น้ำนิ่ง) เตรียมไซริงค์ 1–5 มล.
- อัตราประมาณ: 1–2 มล. ของ 3% H₂O₂ ต่อน้ำ 40 ลิตร (10 แกลลอน) สำหรับทั้งตู้; ถ้าฉีดเฉพาะจุด ใช้ปริมาณเล็กน้อยพอให้ฟองขาวคลุมจุดนั้น
- ฉีดพ่นตรงก้อนตะไคร่/ไซยาโนโดยตรง ทิ้งไว้ 5–10 นาที แล้วเปิดน้ำไหลตามเดิม
- ทำวันเว้นวัน สังเกตการตอบสนองของปะการัง — ตะไคร่จะซีด/ตายภายในไม่กี่วัน
- เพิ่มออกซิเจน (สกิมเมอร์/ผิวน้ำแตก) หลังใช้ เพราะ H₂O₂ ปล่อย O₂ และช่วงย่อยสลายสาหร่ายตายกินออกซิเจน
วิธีใช้ 2: แช่ปะการัง (coral dip)
- ผสม H₂O₂ 3% ประมาณ 3–5 มล. ต่อน้ำทะเลใหม่ 4 ลิตร (1 แกลลอน) สำหรับ dip เบา ๆ (บางสูตรใช้ 3 มล./แกลลอน แช่ 5 นาที)
- แช่เฉพาะก้อนปะการัง 5 นาที เขย่าเบา ๆ ให้ปรสิต/แพลงก์ตอนหลุด แล้วย้ายลงตู้
- SPS บอบบาง (Acropora) ใช้ความเข้มต่ำ/เวลาสั้น — ปะการังอ่อน/เห็ดทนได้ดีกว่า; ถ้าโพลิปหุบมากผิดปกติให้รีบย้ายออกล้าง
- dip นี้ช่วยฆ่า flatworms/red bugs/ไดโนเบื้องต้น แต่ ไม่ใช่ไดป์หลักที่แรงเท่ายาเฉพาะ (ใช้เสริมได้)
วิธีใช้ 3: แช่ปลาแก้ปรสิตภายนอก/บำบัดน้ำ
- bath ปลา: H₂O₂ 3% ประมาณ 1–2 มล. ต่อน้ำ 10 แกลลอน (40 ลิตร) ทุก 3–4 วัน พร้อมออกซิเจนแรง ๆ ใช้เสริมในกรณีปรสิต/บาดแผลในตู้ QT (ไม่ใช่ตัวหลักในการรักษา ich/velvet — ต้องใช้ทองแดง/คลอโรควินตามหลักสูตร)
- ใช้ในตู้ปลาล้วนเพื่อ ลดปรสิต/แบคทีเรียลอยน้ำ/น้ำเขียว ได้ในระดับเบา
ข้อควรระวังสำคัญ
- เริ่มที่ครึ่งอัตราอ้างอิงเสมอ แล้วค่อยเพิ่ม — ความไวของแต่ละตู้ต่างกัน
- อย่าเทเข้มข้นลงตู้โดยตรงไม่เจือจาง — โดนปะการัง/ปลาตรงจุดสามารถไหม้ตายได้
- ระวัง SPS บอบบาง, ปะการังอ่อนบางชนิด, หอย, กุ้ง, ปลิงทะเล ไวต่อ H₂O₂ — ใช้จุดเล็ก ๆ ก่อนและสังเกต
- เพิ่มออกซิเจนเสมอ หลังใช้ โดยเฉพาะตอนจัดการสาหร่าย/ไซยาโนก้อนใหญ่ที่ตายพร้อมกัน (กิน O₂ มาก)
- หลังใช้ สกิมเมอร์อาจฟองบาน/น้ำขาวชั่วคราวจาก O₂ และสารอินทรีย์ที่หลุด — ปกติ
- ห้ามผสมกับยาอื่น (ทองแดง/ฟอร์มาลิน/ยาปฏิชีวนะ) ในน้ำเดียวกัน — อาจเกิดปฏิกิริยาเพิ่มพิษ
- เก็บ H₂O₂ ในขวดสีชา/ที่มืด ปิดสนิท (สลายตัวเมื่อโดนแสง/ความร้อน) เช็คความสดก่อนใช้
สรุปขนาดใช้
| รูปแบบ | อัตราส่วน (H₂O₂ 3%) | เวลา/ความถี่ |
|---|---|---|
| ฉีดทั้งตู้จัดการตะไคร่ | 1–2 มล. / 40 ลิตร | วันเว้นวัน เริ่มครึ่งอัตรา |
| ฉีดจุดเฉพาะก้อน | เล็กน้อยพอคลุมจุด | ปิดน้ำ 5–10 นาที |
| แช่ปะการัง | 3–5 มล. / 4 ลิตร | แช่ 5 นาที |
| bath ปลา/QT | 1–2 มล. / 40 ลิตร | ทุก 3–4 วัน + ออกซิเจนแรง |
H₂O₂ เป็น "ยาทำได้หลายอย่าง แต่ต้องใช้ถึงจะปลอดภัย" จำหลัก: "3% เท่านั้น + เริ่มครึ่งอัตรา + เพิ่มออกซิเจน + ห้ามผสมยาอื่น + สังเกตปะการังทุกครั้ง" มันดีมากกับตะไคร่จุดแข็ง ไซยาโน และการแช่ปะการังเบื้องต้น แต่ไม่ใช่ยาหลักรักษา ich/velvet — โรคปรสิตหนักยังต้อง QT + ทองแดง/คลอโรควินตามหลักสูตร