พยาธิภายในและอาการท้องป่อง: ปลาไม่กิน อึขาว

ปลาที่ "ภายนอกดูปกติแต่ไม่กิน/ผอม/อึผิดปกติ" มักมีปัญหาภายใน — พยาธิในลำไส้หรือติดเชื้อภายใน บทความนี้สรุปวิธีสังเกตและรักษา

อาการที่บ่งชี้ปัญหาภายใน

• อึขาว/ใสเป็นเส้นยาว ห้อยจากก้น — สัญญาณคลาสสิกของพยาธิภายใน
• กินอาหารแต่ผอมลงเรื่อย ๆ (พยาธิแย่งอาหาร)
• ท้องป่องผิดปกติ (ท้องป่องทั้งตัว vs กินอิ่มเฉพาะช่วง)
• ไม่กินอาหาร + ซึม ทั้งที่น้ำปกติดี
• เกล็ดตั้ง + ท้องบวมน้ำ (Dropsy — ติดเชื้อภายในขั้นรุนแรง)

สาเหตุที่พบบ่อย

• พยาธิตัวกลม/ตัวแบนในลำไส้ (internal worms): ติดมาจากอาหารมีชีวิต/ปลาที่ติดมา
• โปรโตซัวในลำไส้ (เช่น Hexamita): ทำให้ท้องป่อง อึขาว
• แบคทีเรียในระบบ (systemic infection): → Dropsy/อวัยวะล้มเหลว
• อาหารไม่ดี/ให้อาหารซ้ำซาก: ขาดวิตามิน/ใยอาหาร → ลำไส้อ่อนแอ

การรักษา

1. ยาถ่ายพยาธิผสมอาหาร (สำคัญสุด): praziquantel + metronidazole + (บางสูตรมี levamisole/fenbendazole) ผสมกับอาหารแช่เย็น — ใช้สูตรสำเร็จเช่น Seachem MetroPlex+Focus, medicated flake ที่ผสมยา
2. ป้อนยาทางอาหารดีกว่าจุ่มน้ำ: พยาธิภายในต้องได้ยากินเข้าไป — ผสมยาตามสัดส่วน (อ่านฉลาก) กับอาหาร + binder (Focus/น้ำมันกระเทียม)
3. กระเทียมช่วยเรียกกิน: น้ำมันกระเทียม/อาหารผสมกระเทียมช่วยกระตุ้นให้ปลาไม่ยอมกินลองกิน
4. โดสยาในน้ำ (ทางเลือก): metronidazole ลงน้ำช่วยกรณีโปรโตซัว/แบคทีเรียในลำไส้บางชนิด — ใช้ใน QT
5. Dropsy: ยากินยาปฏิชีวนะ (kanamycin ฯลฯ) + เกลือ Epsom (แมกนีเซียมซัลเฟต) ลดบวมน้ำ — โอกาสรอดต่ำถ้าสายเกิน

การผสมยาในอาหาร (วิธีทำ)

1. ละลายยาผงตามขนาดกับน้ำสะอาดเล็กน้อย (หรือน้ำมันกระเทียม)
2. คลุกกับอาหารแช่แข็ง (กุ้งเคย/mysis) ให้ซึม 5–10 นาที
3. เติม binder (Focus ฯลฯ) ให้ยาเกาะอาหาร ไม่ละลายหายในน้ำ
4. ป้อนวันละ 1–2 มื้อ ติดต่อ 5–7 วัน (หรือตามฉลาก)
5. เก็บอาหารที่เหลือในตู้เย็น

การป้องกัน

• กักโรค + ถ่ายพยาธิใน QT เป็น routine (ทุกตัวก่อนเข้าตู้หลัก)
• อาหารสด/มีชีวิต ควรล้างหรือเลือกแหล่งที่ปลอดเชื้อ
• ให้อาหารหลากหลาย + วิตามินเสริม เสริมภูมิลำไส้
• สังเกตอึปลาเป็นประจำ — อึคือ "กระจกสุขภาพ" ของปลา