ฟองน้ำและเพรียงหัวหอม: สัตว์กรองน้ำที่ “ห้ามโดนอากาศ”

ฟองน้ำกรองแบคทีเรีย/อินทรีย์ละเอียดจากน้ำได้หลายลิตรต่อวัน — นักกรองธรรมชาติชั้นยอด แต่ “ห้ามพ้นน้ำ”: ฟองอากาศอุดช่องกรองและเซลล์ตายเป็นวงกว้างภายในไม่กี่นาที

ใครคือใคร

• ฟองน้ำ (Sponge) — สัตว์กรองที่โบราณสุด: สูบน้ำเข้าผ่านรูพรุน กรองแบคทีเรีย/สารอินทรีย์ละเอียด (มีบทความ เพาะสปันจ์ฟิลเตอร์ ที่ใช้ฟองน้ำเป็นตัวกรอง)
• เพรียงหัวหอม/ทูนิเคต (Tunicate/Sea squirt) — สัตว์มี “เปลือก” คล้ายเยลลี่ กรองแพลงก์ตอนขนาดเล็ก บางชนิดอยู่เดี่ยว บางชนิดเป็นโคโลนี (ดู สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง)

กฎเหล็ก: ห้ามโดนอากาศ

• ฟองน้ำ/ทูนิเคตหลายชนิดตายเมื่อ “เซลล์โดนอากาศ” (air embolism) — เวลาจับ/ย้ายต้องจุ่มน้ำตลอด ใช้ถ้วยตักพา water
• เวลาซื้อ: บอกพนักงาน “ห้ามพ้นน้ำ” ขนส่งในถุงน้ำเต็ม ไม่ใช่ห่อเปียก
• ถ้าจำเป็นต้องพ้นน้ำ (กรณีฉุกเฉิน) ให้ไวที่สุดแล้วล้าง/แช่น้ำปะการังทันที — บางชนิดฟื้น บางชนิดไม่รอด

เลี้ยงยังไงให้รอด

• อาหาร: ต้องการแบคทีเรีย/อินทรีย์แขวนลอยและ phytoplankton ขนาดเล็กมาก (ดู โดสไฟโตแพลงก์ตอน) — ตู้ “น้ำสะอาดเกิน” (สกิมเมอร์แรง+ถ่าน+UV) คืออดตายช้า ๆ สำหรับฟองน้ำ
• แสง: ฟองน้ำส่วนใหญ่ชอบที่ร่ม (ใต้หิ้ง/ในถ้ำ) — ไฟแรงฟอก/ฆ่าได้ วางในโซนเงา (ดู โซน PAR)
• น้ำไหลปานกลาง พาอาหารมาแต่ไม่แรงจนรู้อุดตัน
• ฟองน้ำเขียวบางชนิดมีซูแอนเทลลี (ต้องการแสง) — ถามชนิดตอนซื้อ

ชนิดที่นิยม/โอกาสรอด

• ฟองน้ำสีส้ม/เหลือง (ท่อ) มักเลี้ยงง่ายกว่าชนิดแผ่นบาง ฟองน้ำ “ถัง” ใหญ่ต้องอาหารมาก
• ทูนิเคตโคโลนี (เช่น Botryllus) บอบบาง ต้องตู้ mature + โดสอาหารสม่ำเสมอ
• ปลาบางชนิดกินฟองน้ำ (เช่น แองเจิลบางตัว) — อย่าเลี้ยงรวมถ้ารักฟองน้ำ (ดู ปลาแองเจิล)

สรุป

• ห้ามโดนอากาศเด็ดขาด — จับ-ย้ายในน้ำตลอด
• อาหารละเอียดต่อเนื่อง + ที่ร่ม = โอกาสรอดสูง
• ตู้ใหม่/น้ำจัดเกินไป ยังไม่เหมาะฟองน้ำ — รอระบบนิ่ง

หลักฐานและแหล่งอ้างอิง

• Wikipedia — Sponge (biology)
• NOAA — sponges & tunicates
• Reef2Reef — sponge keeping threads