ยาตู้ทะเลแต่ละตัวมี “โปรไฟล์” ต่างกัน: คอปเปอร์อยู่ได้เป็นสัปดาห์ในน้ำ แต่คีเลตกับอินทรีย์ · ฟอร์มาลินสลายเร็วแต่ระคายเคือง · ยาปฏิชีวนะบางตัวแทบไม่ทำอันตรายสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง บางตัวทำลายชีวะในตู้ — ตารางนี้รวบให้เทียบกันในหน้าเดียว
| ยา/สาร | ครึ่งชีวิตในน้ำ* | Therapeutic Index | ปลอดภัยต่อ Invert | ข้อควรระวังหลัก |
|---|---|---|---|---|
| Copper (คีเลต) | นาน วัน–สัปดาห์ (คีเลตคงตัว) | แคบ (TI ต่ำ) | ❌ พิษสูงมาก | ห้ามในตู้รีฟ วัดทุกวัน (ดู คู่มือคอปเปอร์) |
| Copper (ไอออนิก) | สั้น–กลาง (จับอินทรีย์/ตก) | แคบมาก | ❌ พิษสูงมาก | ปรับระดับบ่อย (ดู คีเลต vs ไอออนิก) |
| Chloroquine | ปานกลาง (วัน) | กว้างปานกลาง | ⚠️ เสี่ยง (ใช้ใน QT) | ฟอง/สกิมเมอร์ออกยาก เปลี่ยนน้ำช่วย (ดู คู่มือยา) |
| Praziquantel | สั้น (ชม.–วัน) | กว้าง (ปลอดภัยค่อนข้างสูง) | ✅/⚠️ (ตามรายงาน) | ใช้กับหนอนตัวแบน/พยาธิใบไม้; ละลายยาก (ดู ปรสิตภายนอก) |
| Metronidazole | สั้น (ชม.) | กว้างปานกลาง | ✅ (ใช้ในรีฟได้ตามรายงาน) | โรคร่วม/แบคทีเรียไม่ตอบสนอง ให้ซ้ำตามรอบ |
| Formalin | สั้นมาก (สลายไว) | แคบ | ⚠️ ระคายเคือง | ออกซิเจนตก ใช้ใน QT มีอากาศดีเท่านั้น |
| H₂O₂ (โดสตู้) | สั้นมาก (ชม.) | ปานกลาง | ⚠️ ใช้ตามสูตรที่พิสูจน์แล้ว (ดู H₂O₂ ในตู้รีฟ) | โดสเกิน = ออกซิเดชันเสียหาย |
| Nitrofurazone | ปานกลาง | ปานกลาง | ⚠️ (ใช้ QT) | สีเหลืองติด เปลี่ยนน้ำหลังจบคอร์ส |
| Kanamycin/Neomycin | ปานกลาง | ปานกลาง | ⚠️ (ใช้ QT) | ยาปฏิชีวนะ aminoglycoside ใช้เมื่อวินิจฉัยแล้ว (ดู ยาปฏิชีวนะปลาทะเล) |
| Methylene blue | สั้น–ปานกลาง | กว้าง | ✅/⚠️ ตามขนาด | ใช้ dip/ช่วยขนส่ง (ดู เมทิลีนบลู) |
| Iodine dip (Lugol’s) | สั้น | แคบสำหรับปะการัง | ⚠️ dip ระยะสั้นเท่านั้น | อย่าโดสลงตู้เรื้อรัง (ดู Iodine กับการโดส) |
*ครึ่งชีวิตในน้ำทะเลตู้เลี้ยง = ค่าประมาณจากรายงาน/ประสบการณ์ ยังไม่มีการวัดมาตรฐานในระบบตู้ — ใช้เป็นแนวโน้ม ไม่ใช่ตัวเลขตายตัว ค่าจริงขึ้นกับแสง อินทรีย์ สกิมเมอร์ และอุณหภูมิ
วิธีอ่านตาราง
- ครึ่งชีวิต ยิ่งสั้น ยิ่งต้องโดสซ้ำ/ให้ยาต่อเนื่อง; ยิ่งยาว ยิ่งต้องกำจัดหลังจบคอร์ส (ถ่าน/เปลี่ยนน้ำ)
- Therapeutic Index (TI) = อัตราส่วนระหว่างขนาดที่ได้ผลกับขนาดที่เป็นพิษ — TI แคบ = ต้องวัด/ชั่งแม่นยำ ห้ามกะเอา
- ปลอดภัยต่อ Invert อ้างอิงการใช้งานในตู้รีฟ/ตู้ QT ตามรายงาน — เครื่องหมาย ⚠️ = มีเงื่อนไข ศึกษาบทความอ้างอิงก่อนใช้
กฎการใช้ยาทุกครั้ง
- ยารักษาโรค = ใช้ใน ตู้กักโรค (QT) เท่านั้น ยกเว้นที่ระบุว่าใช้ในตู้โชว์ได้
- วินิจฉัยให้ชัวร์ก่อน (ดู วินิจฉัยโรคจากอาการ) — ใช้ยาผิดโรค = เสียทั้งเงินและสุขภาพปลา
- จดบันทึก: ชนิดยา ขนาด วันเริ่ม-จบ ผลข้างเคียง (ดู บันทึกการรักษา)
- ยาปฏิชีวนะต้องใช้ให้ครบคอร์สและเท่าที่จำเป็น — การใช้พร่ำเพรื่อสร้างเชื้อดื้อยาในตู้และในวงกว้าง
🔎 ระดับหลักฐาน: ข้อมูลเฉพาะทาง/ผู้ผลิต (Specialist/Vendor, ความแม่นยำจำกัด)
ครึ่งชีวิตและ TI ในระบบตู้เลี้ยงยังไม่มีตำรามาตรฐาน — รวบรวมจากเอกสารยารักษาสัตว์น้ำ Humble.Fish/เอกสารผู้ผลิต/งานวิจัยการรักษา; ใช้ประกอบการปรึกษาสัตวแพทย์สัตว์น้ำเสมอ